🔴 'मैत्री'च्या नात्यातून फुललेला 'तैमूर'

🔴 'मैत्री'च्या नात्यातून फुललेला 'तैमूर'

१ जुलै २०२५ रोजी महाराष्ट्र कृषी दिनानिमित्त जिल्हा परिषद पूर्ण प्राथमिक केंद्रशाळा, शेर्पे येथे आयोजित 'पेड मॉ के नाम वृक्षारोपण' आणि 'एक दिवस बळीराजासाठी' या उपक्रमांमध्ये घडलेली ही सत्यकथा.

शेर्पे गावातील जिल्हा परिषद शाळेत कृषी दिनानिमित्त दोन महत्त्वाचे उपक्रम एकाच दिवशी आयोजित केले होते. सकाळी वृक्षारोपण आणि दुपारी शेतकऱ्यांच्या बांधावर जाऊन शेतीचा अनुभव घेण्याचे नियोजन होते. परंतु, सकाळचा वृक्षारोपणाचा कार्यक्रम थोडा लांबल्यामुळे पूर्वनियोजनात बदल करावा लागला.

सकाळच्या सत्रातील नियोजनानुसार, शाळा व्यवस्थापन समितीचे उपाध्यक्ष प्रताप राऊत यांच्याकडून फोन आला की, "गुरुजी, आपल्यासाठी एकच वाफा तयार ठेवला आहे. आम्ही आता नांगरणी करणार आहोत. पंधरा मिनिटांत मुलांना घेऊन या." वेळेची धावपळ लक्षात घेऊन, मी तातडीने इतर शिक्षकांशी चर्चा केली. वृक्षारोपणाच्या कार्यक्रमासाठी मोजकी तीन-चार मुले आणि दोन शिक्षकांना शाळेत ठेवून, उर्वरित सर्व मुलांना आणि मुख्यमंत्री सहायता कौशल्य विकास प्रशिक्षणार्थी पौर्णिमा भागवडे मॅडम यांना सोबत घेऊन, आम्ही शाळेजवळच्या प्रताप राऊत यांच्या शेताच्या बांधावर पोहोचलो.

मुले उत्साहाने शेतातील चिखलात उतरू लागली. पहिली ते सातवीपर्यंतची जवळपास ३५ मुले या उपक्रमात सहभागी झाली होती. बाकीची मोठी मुले शाळेत वृक्षारोपणाच्या तयारीसाठी थांबली होती. मुले पटापट चिखलातील वाफ्यात आली, पण पहिलीतला एक चिमुरडा मात्र काही केल्या पाण्यात उतरायला तयार होईना. तो बांधावरून खाली येईना. भागवडे मॅडम त्याला समजावत बसल्या, पण तो त्यांचा हातही लावून घेईना. ट्रॅक्टरच्या आवाजामुळे माझा आवाजही त्यांच्यापर्यंत पोहोचत नव्हता. मला जाणवले की त्याला या चिखलात जायचे नसावे. त्याची दोन सख्खी भावंडे त्याला टाकून शेतीक्षेत्र भेटीचा आनंद घेत होती आणि तो बिचारा एकटाच बांधावर उभा होता. भागवडे मॅडम एकट्या त्याला कसे सोडून येणार? माझा मोबाईलही त्यांच्याकडेच होता, त्यामुळे फोटो काढणेही शक्य नव्हते.

मी विचार केला, आता मलाच काहीतरी करावे लागेल. मी थेट त्याच्याजवळ गेलो. खरं तर, त्याची आणि माझी फारशी ओळख नव्हती. तो मुलांपासून ५० ते ७५ मीटर अंतरावर उभा होता. मी त्याला उचलले आणि थेट चिखलात आणले. आधी तो पाय ठेवायला तयार नव्हता. मी त्याला हसून म्हटले, "उतरलास नाही तर तुला चिखलात लोळवणार आहे!" ते ऐकून तो तयार झाला आणि चिखलात पाय ठेवला. या चिमुरड्या मित्राचे नाव आहे तैमूर. शेतातून परततानाही मी त्याला उचलूनच बाहेर आणले. मुलांनी या शेती भेटीचा खूप आनंद लुटला.

शाळेच्या परिसरातच मुलांची घरे असल्यामुळे त्यांना कपडे बदलण्यासाठी घरी पाठवले आणि दुपारच्या जेवणासाठी एक वाजता पुन्हा शाळेत बोलावले. आता वृक्षारोपण कार्यक्रम दुपारच्या जेवणानंतर करायचे निश्चित झाले.

सर्व शिक्षकांनी आज विद्यार्थ्यांना मांसाहारी स्नेहभोजन दिले होते. आज विद्यार्थ्यांना एक वेगळा कृतीयुक्त अनुभव द्यायचा असे आम्ही सर्व शिक्षकांनी ठरवले होते. विद्यार्थी प्रत्यक्ष शेतकऱ्यांच्या बांधावर गेले होते. शेतकरी सकाळपासून दुपारपर्यंत शेतात राबतो आणि दुपारी जेवणानंतर थोडासा आराम करतो, जमिनीवरच आडवा होतो. हीच अनुभूती आज शाळेत विद्यार्थ्यांना द्यायची होती. त्याची पूर्वतयारी शाळेत केली होती. सर्व मुलांना जेवण दिल्यानंतर एका खोलीत सर्व मुली आणि दुसऱ्या खोलीत सर्व मुले चटया टाकून आराम करत होती. यावेळी शेर्पे केंद्राचे केंद्रप्रमुख सन्माननीय संजय पवार सर यांनी भेट दिली आणि या उपक्रमाचे कौतुक केले, तसेच मुलांना मार्गदर्शनही केले. त्यानंतर मान्यवरांच्या हस्ते वृक्षारोपण झाले.

परंतु, मुलांना उत्सुकता होती ती दुपारच्या सत्रात दुसऱ्या शेतकऱ्यांच्या बांधावर जाऊन शेतात काम करण्याची. आम्ही सर्व विद्यार्थी आणि शिक्षक व्हरांड्यात उभे होतो. पाऊस खूप जोरदार होता, वादळी पाऊस सुरू झाला होता. तरीही मुले म्हणत होती, "सर, चला आपण शेतात कधी जाऊया?" सगळ्यांना खूप उत्सुकता लागली होती, विशेषतः तैमूरला. तो माझ्या जवळ आला आणि माझे हात हातात घेऊन जोरजोराने हलवू लागला. तो हळू आवाजात काहीतरी बोलत होता, ते मला समजत नव्हते. मुले मात्र त्याची कृती पाहून मोठ्याने हसत होती. त्याच्या कृतीतून त्याला काहीतरी सांगायचे होते, की सर, मला पुन्हा तुम्ही शेतात घेऊन चला!

मी त्याला विचारले, "मी कोण तुझा?"

तो म्हणाला, "मित्र."

मी म्हटले, "मोठ्याने म्हण."

तो म्हणाला, "हा माझा मित्र हाय."

त्याला बोलताना थोडी अडचण येते असे जाणवले. शाळेत येऊन त्याला पंधरा दिवस झाले होते, पण मी त्याच्या वर्गात अजून गेलो नव्हतो. त्याचे वर्गशिक्षक तुषार तांबे सर आहेत.

आम्ही शेतात गेलो. शेतात जातानाही त्याने माझा हात धरलेलाच होता. शेतकऱ्यांनी आम्हाला सांगितले होते की पहिली ते तिसरीच्या मुलांना तरवा (रोप) काढायला घेऊन जाऊ नका. म्हणून मी पहिली ते तिसरीच्या मुलांना बांधावर उभे राहायला सांगितले. आणि चौथीपासून सातवीपर्यंतच्या मुलांना घेऊन वाफ्यात गेलो. पण तैमूर काही ऐकेना! त्याने माझा हात धरलेलाच होता. वाफ्यात गेलो. तांबे सर आणि मी बाजूला बसलो होतो.

मी त्याला विचारले, "हे कोण?"

तो म्हणाला, "सर."

"मी कोण?"

"मित्र."

मग मी त्याला माझे नाव सांगितले, "मला दशरथ म्हण."

त्याला माझे नाव म्हणता येत नव्हते, तो 'रथ' म्हणे. नंतर तरवा काढताना तो तांबे सरांच्या पाठीवर जाऊन बिलगला. लहान मुले अशीच असतात!

परत येतानाही पाणी असल्यामुळे त्याने पुन्हा माझा हात धरला. त्यावेळी मी त्याला माझे नाव शिकवत होतो. "मी तुला तैमूर म्हणतो, तू मला दशरथ म्हण." त्याला 'दशरथ' काही म्हणता येत नव्हते, तो 'रथ' म्हणे. शेवटी मी त्याला सांगितले, "तुला सर म्हणता येते ना! मग मी शाळेचा मुख्याध्यापक आहे. तू तांबे सरांना 'लहान सर' म्हण आणि मला 'मोठे सर' म्हणशील का?" बघू आता तो काय करतो!

असा हा शेर्पेमध्ये माझा सात वर्षांचा तैमूर जिवलग मित्र झाला आहे. म्हणून माझे म्हणणे आहे, मैत्रीसाठी वयाची अडचण असूच नये. तैमूर आणि माझ्या वयात ४० वर्षांचा फरक आहे. आमच्या तैमूरची पाणी आणि चिखलाची भीती घालवण्याचे काम 'मित्र' या दोन अक्षरांनी केले आहे. 'मित्र' या शब्दात एवढी ताकद आहे, एवढा विश्वास आहे. आणि हा विश्वास सार्थकी लावण्याचे काम एक तैमूरचा मित्र म्हणून आणि मी शिक्षक म्हणून निश्चितच प्रयत्न करेन. कारण तैमूरच्या पुन्हा दोन दिवसांच्या सहवासात असे जाणवत आहे की, त्याला काही शब्द बोलताना अडचण भासत आहे. बघू अजून तैमूरचे उमलायचे, फुलायचे, खुलायचे वय आहेच. त्याला आम्हाला आकार द्यायचा आहे. आता आमची शिक्षक म्हणून आणि आता मित्र म्हणून जबाबदारी आणखी वाढली आहे. ती आम्ही निश्चितच पेलूच.

शेवटी हे नाते जुळणे हा नियतीचा खेळ आहे, आपण मात्र निमित्त असतो. प्रा. अनंत विठ्ठल राऊत यांनी मित्रासाठी लिहिलेली कविता - 'मित्र वनव्यामध्ये गारव्यासारखा' याचा प्रत्यय इथे नक्कीच आल्याशिवाय राहत नाही.

श्री. दशरथ शिंगारे - मुख्याध्यापक, केंद्रशाळा शेर्पे